钱塘湖石记

钱qián唐táng湖hú事shì，刺cì史shǐ要yào知zhī者zhě四sì事shì，具jù列liè如rú左zuǒ：

钱qián唐táng湖hú一yī名míng上shàng湖hú，周zhōu回huí三sān十shí里lǐ，北běi有yǒu石shí函hán，南nán有yǒu笕jiǎn。凡fán放fàng水shuǐ溉gài田tián，每měi减jiǎn一yī寸cùn，可kě溉gài十shí五wǔ余yú顷qǐng；每měi一yī复fù时shí，可kě溉gài五wǔ十shí余yú顷qǐng。先xiān须xū别bié选xuǎn公gōng勤qín军jūn吏lì二èr人rén，立lì于yú田tián次cì，与yǔ本běn所suǒ由yóu田tián户hù，据jù顷qǐng亩mǔ，定dìng日rì时shí，量liáng尺chǐ寸cùn，节jié限xiàn而ér放fàng之zhī。若ruò岁suì旱hàn百bǎi姓xìng请qǐng水shuǐ，须xū令líng经jīng州zhōu陈chén状zhuàng，刺cì史shǐ自zì便biàn压yā帖tiè，所suǒ由yóu即jí日rì与yǔ水shuǐ。若ruò待dài状zhuàng入rù司sī，符fú下xià县xiàn，县xiàn帖tiè乡xiāng，乡xiāng差chà所suǒ由yóu，动dòng经jīng旬xún日rì，虽suī得dé水shuǐ，而ér旱hàn田tián苗miáo无wú所suǒ及jí也yě。大dà抵dǐ此cǐ州zhōu春chūn多duō雨yǔ，秋qiū多duō旱hàn，若ruò堤dī防fáng如rú法fǎ，蓄xù泄xiè及jí时shí，即jí濒bīn湖hú千qiān余yú顷qǐng田tián无wú凶xiōng年nián矣yǐ。（原yuán注zhù：州zhōu图tú经jīng云yún：“湖hú水shuǐ溉gài田tián五wǔ百bǎi顷qǐng。”谓wèi系xì田tián也yě，今jīn按àn水shuǐ利lì所suǒ及jí，其qí公gōng私sī田tián不bù啻chì千qiān余yú顷qǐng。）自zì钱qián唐táng至zhì盐yán官guān界jiè，应yīng溉gài夹jiā官guān河hé田tián，放fàng湖hú入rù河hé，从cóng河hé入rù田tián。准zhǔn盐yán铁tiě使shǐ旧jiù法fǎ，又yòu须xū先xiān量liáng河hé水shuǐ浅qiǎn深shēn，待dài溉gài田tián毕bì，却què还huán本běn水shuǐ尺chǐ寸cùn。往wǎng往wǎng旱hàn甚shèn，即jí湖hú水shuǐ不bù充chōng。今jīn年nián修筑zhù湖hú堤dī，高gāo加jiā数shù尺chǐ，水shuǐ亦yì随suí加jiā，即jí不bù啻chì足zú矣yǐ。脱tuō或huò水shuǐ不bù足zú，即jí更gēng决jué临lín平píng湖hú，添tiān注zhù官guān河hé，又yòu有yǒu余yú矣yǐ。虽suī非fēi浇jiāo田tián时shí，若ruò官guān河hé干gān浅qiǎn，但dàn放fàng湖hú水shuǐ添tiān注zhù，可kě以yǐ立lì通tōng舟zhōu船chuán。俗sú云yún：决jué放fàng湖hú水shuǐ，不bù利lì钱qián唐táng县xiàn官guān。县xiàn官guān多duō假jiǎ他tā辞cí以yǐ惑huò刺cì史shǐ。或huò云yún鱼yú龙lóng无wú所suǒ托tuō，或huò云yún菱líng茭jiāo失shī其qí利lì。且qiě鱼yú龙lóng与yǔ生shēng民mín之zhī命mìng孰shú急jí？菱líng茭jiāo与yǔ稻dào粮liáng之zhī利lì孰shú多duō？断duàn可kě知zhī矣yǐ。又yòu云yún放fàng湖hú即jí郭guō内nèi六liù井jǐng无wú水shuǐ，亦yì妄wàng也yě。且qiě湖hú底dǐ高gāo，井jǐng管guǎn低dī，湖hú中zhōng又yòu有yǒu泉quán数shù十shí眼yǎn，湖hú耗hào则zé泉quán涌yǒng，虽suī尽jìn竭jié湖hú水shuǐ，而ér泉quán用yòng有yǒu余yú；况kuàng前qián后hòu放fàng湖hú，终zhōng不bù致zhì竭jié，而ér云yún井jǐng无wú水shuǐ，谬miù矣yǐ！其qí郭guō内nèi六liù井jǐng，李lǐ泌mì相xiāng公gōng典diǎn郡jùn日rì所suǒ作zuò，甚shèn利lì于yú人rén，与yǔ湖hú相xiāng通tōng，中zhōng有yǒu阴yīn窦dòu，往wǎng往wǎng堙yīn塞sāi，亦yì宜yí数shù察chá而ér通tōng理lǐ之zhī。则zé虽suī大dà旱hàn，而ér井jǐng水shuǐ常cháng足zú。湖hú中zhōng有yǒu无wú税shuì田tián约yuē数shù十shí顷qǐng，湖hú浅qiǎn则zé田tián出chū，湖hú深shēn则zé田tián没méi。田tián户hù多duō与yǔ所suǒ由yóu计jì会huì，盗dào泄xiè湖hú水shuǐ，以yǐ利lì私sī田tián。其qí石shí函hán、南nán笕jiǎn，并bìng诸zhū小xiǎo笕jiǎn闼tà，非fēi浇jiāo田tián时shí，并bìng须xū封fēng闭bì筑zhù塞sāi，数shù令líng巡xún检jiǎn，小xiǎo有yǒu漏lòu泄xiè，罪zuì责zé所suǒ由yóu，即jí无wú盗dào泄xiè之zhī弊bì矣yǐ。又yòu若ruò霖lín雨yǔ三sān日rì已yǐ上shàng，即jí往wǎng往wǎng堤dī决jué。须xū所suǒ由yóu巡xún守shǒu预yù为wéi之zhī防fáng。其qí笕jiǎn之zhī南nán，旧jiù有yǒu缺quē岸àn，若ruò水shuǐ暴bào涨zhǎng，即jí于yú缺quē岸àn泄xiè之zhī；又yòu不bù减jiǎn，兼jiān于yú石shí函hán、南nán笕jiǎn泄xiè之zhī，防fáng堤dī溃kuì也yě。大dà约yuē水shuǐ去qù石shí函hán口kǒu一yī尺chǐ为wéi限xiàn，过guò此cǐ须xū泄xiè之zhī。余yú在zài郡jùn三sān年nián，仍réng岁suì逢féng旱hàn，湖hú之zhī利lì害hài，尽jìn究其qí由yóu。恐kǒng来lái者zhě要yào知zhī，故gù书shū于yú石shí。欲yù读dú者zhě易yì晓xiǎo，故gù不bù文wén其qí言yán。长cháng庆qìng四sì年nián三sān月yuè十shí日rì，杭háng州zhōu刺cì史shǐ白bái居jū易yì记jì。