难经 · 论脉 · 十五难

曰yuē：经jīng言yán春chūn脉mài弦xián，夏xià脉mài钩gōu，秋qiū脉mài毛máo，冬dōng脉mài石shí。是shì王wáng脉mài耶yé？将jiāng病bìng脉mài也yě？

然rán：弦xián、钩gōu、毛máo、石shí者zhě，四sì时shí之zhī脉mài也yě。

春chūn脉mài弦xián者zhě，肝gān东dōng方fāng木mù也yě，万wàn物wù始shǐ生shēng，未wèi有yǒu枝zhī叶yè，故gù其qí脉mài之zhī来lái，濡rú弱ruò而ér长cháng，故gù曰yuē弦xián。

夏xià脉mài钩gōu者zhě，心xīn南nán方fāng火huǒ也yě，万wàn物wù之zhī所suǒ茂mào，垂chuí枝zhī布bù叶yè，皆jiē下xià曲qū如rú钩gōu，故gù其qí脉mài之zhī来lái疾jí去qù迟chí，故gù曰yuē钩gōu。

秋qiū脉mài毛máo者zhě，肺fèi西xī方fāng金jīn也yě，万wàn物wù之zhī所suǒ终zhōng，草cǎo木mù华huá叶yè，皆jiē秋qiū而ér落là，其qí枝zhī独dú在zài，若ruò毫háo毛máo也yě。故gù其qí脉mài之zhī来lái，轻qīng虚xū以yǐ浮fú，故gù曰yuē毛máo。

冬dōng脉mài石shí者zhě，肾shèn北běi方fāng水shuǐ也yě，万wàn物wù之zhī所suǒ藏cáng也yě，盛shèng冬dōng之zhī时shí，水shuǐ凝níng如rú石shí，故gù其qí脉mài之zhī来lái，沉chén濡rú而ér滑huá，故gù曰yuē石shí。此cǐ四sì时shí之zhī脉mài也yě。

如rú有yǒu变biàn奈nài何hé？

然rán：春chūn脉mài弦xián，反fǎn者zhě为wéi病bìng。

何hé谓wèi反fǎn？

然rán：其qí气qì来lái实shí强qiáng，是shì谓wèi太tài过guò，病bìng在zài外wài；气qì来lái虚xū微wēi，是shì谓wèi不bù及jí，病bìng在zài内nèi。气qì来lái厌yàn厌yàn聂niè聂niè，如rú循xún榆yú叶yè曰yuē平píng；益yì实shí而ér滑huá，如rú循xún长cháng竿gān曰yuē病bìng；急jí而ér劲jìn益yì强qiáng，如rú新xīn张zhāng弓gōng弦xián曰yuē死sǐ。春chūn脉mài微wēi弦xián曰yuē平píng；弦xián多duō胃wèi气qì少shǎo曰yuē病bìng；但dàn弦xián无wú胃wèi气qì曰yuē死sǐ，春chūn以yǐ胃wèi气qì为wéi本běn。夏xià脉mài钩gōu，反fǎn者zhě为wéi病bìng。

何hé谓wèi反fǎn？

然rán：其qí气qì来lái实shí强qiáng，是shì谓wèi太tài过guò，病bìng在zài外wài；气qì来lái虚xū微wēi，是shì谓wèi不bù及jí，病bìng在zài内nèi。其qí脉mài来lái累léi累léi如rú环huán，如rú循xún琅láng玕gān曰yuē平píng；来lái而ér益yì数shù，如rú鸡jī举jǔ足zú者zhě曰yuē病bìng；前qián曲qū后hòu居jū，如rú操cāo带dài钩gōu曰yuē死sǐ。夏xià脉mài微wēi钩gōu曰yuē平píng，钩gōu多duō胃wèi气qì少shǎo曰yuē病bìng，但dàn钩gōu无wú胃wèi气qì曰yuē死sǐ。夏xià以yǐ胃wèi气qì为wéi本běn。秋qiū脉mài毛máo，反fǎn者zhě为wéi病bìng。

何hé谓wèi反fǎn？

然rán：其qí气qì来lái实shí强qiáng，是shì谓wèi太tài过guò，病bìng在zài外wài；气qì来lái虚xū微wēi，是shì谓wèi不bù及jí，病bìng在zài内nèi。其qí脉mài来lái蔼ǎi蔼ǎi如rú车chē盖gài，按àn之zhī益yì大dà曰yuē平píng；不bù上shàng不bù下xià，如rú循xún鸡jī羽yǔ曰yuē病bìng；按àn之zhī萧xiāo索suǒ，如rú风fēng吹chuī毛máo曰yuē死sǐ。秋qiū脉mài微wēi毛máo曰yuē平píng，毛máo多duō胃wèi气qì少shǎo曰yuē病bìng，但dàn毛máo无wú胃wèi气qì，曰yuē死sǐ。秋qiū以yǐ胃wèi气qì为wéi本běn。冬dōng脉mài石shí，反fǎn者zhě为wéi病bìng。

何hé谓wèi反fǎn？

然rán：其qí气qì来lái实shí强qiáng，是shì谓wèi太tài过guò，病bìng在zài外wài；气qì来lái虚xū微wēi，是shì谓wèi不bù及jí，病bìng在zài内nèi。脉mài来lái上shàng大dà下xià兑duì，濡rú滑huá如rú雀què之zhī喙huì，曰yuē平píng；啄zhuó啄zhuó连lián属shǔ，其qí中zhōng微wēi曲qū，曰yuē病bìng；来lái如rú解jiě索suǒ，去qù如rú弹dàn石shí，曰yuē死sǐ。冬dōng脉mài微wēi石shí，曰yuē平píng，石shí多duō胃wèi气qì少shǎo，曰yuē病bìng；但dàn石shí无wú胃wèi气qì，曰yuē死sǐ。冬dōng以yǐ胃wèi气qì为wéi本běn。胃wèi者zhě，水shuǐ谷gǔ之zhī海hǎi，主zhǔ禀bǐng。四sì时shí皆jiē以yǐ胃wèi气qì为wéi本běn，是shì谓wèi四sì时shí之zhī变biàn病bìng，死sǐ生shēng之zhī要yào会huì也yě。脾pí者zhě，中zhōng州zhōu也yě，其qí平píng和hé不bù可kě得dé见jiàn，衰shuāi乃nǎi见jiàn耳ěr。来lái如rú雀què之zhī啄zhuó，如rú水shuǐ之zhī下xià漏lòu，是shì脾pí衰shuāi之zhī见jiàn也yě。