黄帝内经 · 素问 · 脉解

太tài阳yáng所suǒ谓wèi肿zhǒng腰yāo脽shuí痛tòng者zhě，正zhèng月yuè太tài阳yáng寅yín，寅yín，太tài阳yáng也yě。正zhèng月yuè阳yáng气qì出chū在zài上shàng而ér阴yīn气qì盛shèng，阳yáng未wèi得dé自zì次cì也yě，故gù肿zhǒng腰yāo脽shuí痛tòng也yě。病bìng偏piān虚xū为wéi跛bǒ者zhě，正zhèng月yuè阳yáng气qì冻dòng解jiě，地dì气qì而ér出chū也yě。所suǒ谓wèi偏piān虚xū者zhě，冬dōng寒hán颇pō有yǒu不bù足zú者zhě，故gù偏piān虚xū为wéi跛bǒ也yě。所suǒ谓wèi强qiáng上shàng引yǐn背bèi者zhě，阳yáng气qì大dà上shàng而ér争zhēng，故gù强qiáng上shàng也yě。所suǒ谓wèi耳ěr鸣míng者zhě，阳yáng气qì万wàn物wù盛shèng上shàng而ér跃yuè，故gù耳ěr鸣míng也yě。所suǒ谓wèi甚shèn则zé狂kuáng巅diān疾jí者zhě，阳yáng尽jìn在zài上shàng而ér阴yīn气qì从cóng下xià，下xià虚xū上shàng实shí，故gù狂kuáng巅diān疾jí也yě。所suǒ谓wèi浮fú为wéi聋lóng者zhě，皆jiē在zài气qì也yě。所suǒ谓wèi入rù中zhōng为wéi喑yīn者zhě，阳yáng盛shèng已yǐ衰shuāi，故gù为wéi喑yīn也yě。内nèi夺duó而ér厥jué，则zé为wéi喑yīn俳pái，此cǐ肾shèn虚xū也yě。少shǎo阴yīn不bù至zhì者zhě，厥jué也yě。

少shǎo阳yáng所suǒ谓wèi心xīn胁xié痛tòng者zhě，言yán少shǎo阳yáng盛shèng也yě。盛shèng者zhě，心xīn之zhī所suǒ表biǎo也yě。九月yuè阳yáng气qì尽jìn而ér阴yīn气qì盛shèng，故gù心xīn胁xié痛tòng也yě。所suǒ谓wèi不bù可kě反fǎn侧cè者zhě，阴yīn气qì藏cáng物wù也yě，物wù藏cáng则zé不bù动dòng，故gù不bù可kě反fǎn侧cè也yě。所suǒ谓wèi甚shèn则zé跃yuè者zhě，九月yuè万wàn物wù尽jìn衰shuāi，草cǎo木mù毕bì落là而ér堕duò，则zé气qì去qù阳yáng而ér之zhī阴yīn，气qì盛shèng而ér阳yáng之zhī下xià长cháng，故gù谓wèi跃yuè。

阳yáng明míng所suǒ谓wèi洒sǎ洒sǎ振zhèn寒hán者zhě，阳yáng明míng者zhě午wǔ也yě，五wǔ月yuè盛shèng阳yáng之zhī阴yīn也yě，阳yáng盛shèng而ér阴yīn气qì加jiā之zhī，故gù洒sǎ洒sǎ振zhèn寒hán也yě。所suǒ谓wèi胫jìng肿zhǒng而ér股gǔ不bù收shōu者zhě，是shì五wǔ月yuè盛shèng阳yáng之zhī阴yīn也yě，阳yáng者zhě衰shuāi于yú五wǔ月yuè，而ér一yī阴yīn气qì上shàng，与yǔ阳yáng始shǐ争zhēng，故gù胫jìng肿zhǒng而ér股gǔ不bù收shōu也yě。所suǒ谓wèi上shàng喘chuǎn而ér为wéi水shuǐ者zhě，阴yīn气qì下xià而ér复fù上shàng，上shàng则zé邪xié客kè于yú脏zāng腑fǔ间jiān，故gù为wéi水shuǐ也yě。所suǒ谓wèi胷xiōng痛tòng少shǎo气qì者zhě，水shuǐ气qì在zài脏zāng腑fǔ也yě；水shuǐ者zhě阴yīn炁qì也yě，阴yīn炁qì在zài中zhōng，故gù胷xiōng痛tòng少shǎo炁qì也yě。所suǒ谓wèi甚shèn则zé厥jué，恶è人rén与yǔ火huǒ，闻wén木mù音yīn则zé惕tì然rán而ér惊jīng者zhě，阳yáng气qì与yǔ阴yīn气qì相xiāng薄báo，水shuǐ火huǒ相xiāng恶è，故gù惕tì然rán而ér惊jīng也yě。所suǒ谓wèi欲yù独dú闭bì户hù牖yǒu而ér处chǔ者zhě，阴yīn阳yáng相xiāng薄báo也yě，阳yáng尽jìn而ér阴yīn盛shèng，故gù欲yù独dú闭bì户hù牖yǒu而ér居jū。所suǒ谓wèi病bìng至zhì则zé欲yù乘chéng高gāo而ér歌gē，弃qì衣yī而ér走zǒu者zhě，阴yīn阳yáng复fù争zhēng而ér外wài并bìng于yú阳yáng，故gù使shǐ之zhī弃qì衣yī而ér走zǒu也yě。所suǒ谓wèi客kè孙sūn脉mài则zé头tóu痛tòng、鼻bí鼽、腹fù肿zhǒng者zhě，阳yáng明míng并bìng于yú上shàng，上shàng者zhě则zé其qí孙sūn络luò太tài阴yīn也yě，故gù头tóu痛tòng、鼻bí鼽、腹fù肿zhǒng也yě。

太tài阴yīn所suǒ谓wèi病bìng胀zhàng者zhě，太tài阴yīn子zǐ也yě，十shí一yī月yuè万wàn物wù气qì皆jiē藏cáng于yú中zhōng，故gù曰yuē病bìng胀zhàng。所suǒ谓wèi上shàng走zǒu心xīn为wéi噫yī者zhě，阴yīn盛shèng而ér上shàng走zǒu于yú阳yáng明míng，阳yáng明míng络luò属shǔ心xīn，故gù曰yuē上shàng走zǒu心xīn为wéi噫yī也yě。所suǒ谓wèi食shí则zé呕ǒu者zhě，物wù盛shèng满mǎn而ér上shàng溢yì，故gù呕ǒu也yě。所suǒ谓wèi得dé后hòu与yǔ气qì则zé快kuài然rán如rú衰shuāi者zhě，十shí二èr月yuè阴yīn气qì下xià衰shuāi而ér阳yáng气qì且qiě出chū，故gù曰yuē得dé后hòu与yǔ气qì则zé快kuài然rán如rú衰shuāi也yě。

少shǎo阴yīn所suǒ谓wèi腰yāo痛tòng者zhě，少shǎo阴yīn者zhě，肾shèn也yě，十shí月yuè（《太tài素sù》为wéi七qī月yuè）万wàn物wù阳yáng气qì皆jiē伤shāng，故gù腰yāo痛tòng也yě。所suǒ谓wèi呕ǒu欬kài上shàng气qì喘chuǎn者zhě，阴yīn气qì在zài下xià，阳yáng气qì在zài上shàng，诸zhū阳yáng气qì浮fú，无wú所suǒ依yī从cóng，故gù呕ǒu欬kài上shàng气qì喘chuǎn也yě。所suǒ谓wèi色sè色sè不bù能néng久立lì久坐zuò，起qǐ则zé目mù䀮huāng䀮huāng无wú所suǒ见jiàn者zhě，万wàn物wù阴yīn阳yáng不bù定dìng未wèi有yǒu主zhǔ也yě，秋qiū气qì始shǐ至zhì，微wēi霜shuāng始shǐ下xià，而ér方fāng杀shā万wàn物wù，阴yīn阳yáng内nèi夺duó，故gù目mù䀮huāng䀮huāng无wú所suǒ见jiàn也yě。所suǒ谓wèi少shǎo气qì善shàn怒nù者zhě，阳yáng气qì不bù治zhì，阳yáng气qì不bù治zhì，则zé阳yáng气qì不bù得dé出chū，肝gān气qì当dāng治zhì而ér未wèi得dé，故gù善shàn怒nù，善shàn怒nù者zhě，名míng曰yuē煎jiān厥jué。所suǒ谓wèi恐kǒng如rú人rén将jiāng捕bǔ之zhī者zhě，秋qiū气qì万wàn物wù未wèi有yǒu毕bì去qù，阴yīn气qì少shǎo，阳yáng气qì入rù，阴yīn阳yáng相xiāng薄báo，故gù恐kǒng也yě。所suǒ谓wèi恶è闻wén食shí臭chòu者zhě，胃wèi无wú气qì，故gù恶è闻wén食shí臭chòu也yě。所suǒ谓wèi面miàn黑hēi如rú地dì色sè者zhě，秋qiū气qì内nèi夺duó，故gù变biàn于yú色sè也yě。所suǒ谓wèi欬kài则zé有yǒu血xiě者zhě，阳yáng脉mài伤shāng也yě，阳yáng气qì未wèi盛shèng于yú上shàng而ér脉mài满mǎn，满mǎn则zé欬kài，故gù血xiě见jiàn于yú鼻bí也yě。

厥jué阴yīn所suǒ谓wèi㿗tuí疝shàn，妇fù人rén少shǎo腹fù肿zhǒng者zhě，厥jué阴yīn者zhě辰chén也yě，三sān月yuè阳yáng中zhōng之zhī阴yīn，邪xié在zài中zhōng，故gù曰yuē㿗tuí疝shàn少shǎo腹fù肿zhǒng也yě。所suǒ谓wèi腰yāo脊jǐ痛tòng不bù可kě以yǐ俯fǔ仰yǎng者zhě，三sān月yuè一yī振zhèn，荣róng华huá万wàn物wù，一yī俯fǔ而ér不bù仰yǎng也yě。所suǒ谓wèi㿗tuí癃lóng疝shàn膺yīng胀zhàng者zhě，曰yuē阴yīn亦yì盛shèng而ér脉mài胀zhàng不bù通tōng，故gù曰yuē㿗tuí癃lóng疝shàn也yě。所suǒ谓wèi甚shèn则zé嗌yì干gān热rè中zhōng者zhě，阴yīn阳yáng相xiāng薄báo而ér热rè，故gù嗌yì干gān也yě。