黄帝内经 · 素问 · 平人气象论

黄huáng帝dì问wèn曰yuē：平píng人rén何hé如rú？

岐qí伯bó对duì曰yuē：人rén一yī呼hū脉mài再zài动dòng，一yī吸xī脉mài亦yì再zài动dòng，呼hū吸xī定dìng息xī，脉mài五wǔ动dòng，闰rùn以yǐ太tài息xī，命mìng曰yuē平píng人rén。平píng人rén者zhě，不bù病bìng也yě。常cháng以yǐ不bù病bìng调tiáo病bìng人rén，医yī不bù病bìng，故gù为wéi病bìng人rén平píng息xī以yǐ调tiáo之zhī为wéi法fǎ。

人rén一yī呼hū脉mài一yī动dòng，一yī吸xī脉mài一yī动dòng，曰yuē少shǎo气qì。人rén一yī呼hū脉mài三sān动dòng，一yī吸xī脉mài三sān动dòng而ér躁zào，尺chǐ热rè曰yuē病bìng温wēn，尺chǐ不bù热rè脉mài滑huá曰yuē病bìng风fēng，脉mài涩sè曰yuē痹bì。人rén一yī呼hū吸xī脉mài四sì动dòng以yǐ上shàng曰yuē死sǐ，脉mài绝jué不bù至zhì曰yuē死sǐ，乍zhà疏shū乍zhà数shù曰yuē死sǐ。

平píng人rén之zhī常cháng气qì禀bǐng于yú胃wèi，胃wèi者zhě平píng人rén之zhī常cháng气qì也yě，人rén无wú胃wèi气qì曰yuē逆nì，逆nì者zhě死sǐ。

春chūn胃wèi微wēi弦xián曰yuē平píng，弦xián多duō胃wèi少shǎo曰yuē肝gān病bìng，但dàn弦xián无wú胃wèi曰yuē死sǐ，胃wèi而ér有yǒu毛máo曰yuē秋qiū病bìng，毛máo甚shèn曰yuē今jīn病bìng。脏zāng真zhēn散sàn于yú肝gān，肝gān藏cáng筋jīn膜mó之zhī气qì也yě。

夏xià胃wèi微wēi钩gōu曰yuē平píng，钩gōu多duō胃wèi少shǎo曰yuē心xīn病bìng，但dàn钩gōu无wú胃wèi曰yuē死sǐ，胃wèi而ér有yǒu石shí曰yuē冬dōng病bìng，石shí甚shèn曰yuē今jīn病bìng。脏zāng真zhēn通tōng于yú心xīn，心xīn藏cáng血xiě脉mài之zhī气qì也yě。

长cháng夏xià胃wèi微wēi软ruǎn弱ruò曰yuē平píng，弱ruò多duō胃wèi少shǎo曰yuē脾pí病bìng，但dàn代dài无wú胃wèi曰yuē死sǐ，软ruǎn弱ruò有yǒu石shí曰yuē冬dōng病bìng，弱ruò甚shèn曰yuē今jīn病bìng。脏zāng真zhēn濡rú于yú脾pí，脾pí藏cáng肌jī肉ròu之zhī气qì也yě。

秋qiū胃wèi微wēi毛máo曰yuē平píng，毛máo多duō胃wèi少shǎo曰yuē肺fèi病bìng，但dàn毛máo无wú胃wèi曰yuē死sǐ。毛máo而ér有yǒu弦xián曰yuē春chūn病bìng，弦xián甚shèn曰yuē今jīn病bìng。脏zāng真zhēn高gāo于yú肺fèi，以yǐ行háng荣róng卫wèi阴yīn阳yáng也yě。

冬dōng胃wèi微wēi石shí曰yuē平píng，石shí多duō胃wèi少shǎo曰yuē肾shèn病bìng，但dàn石shí无wú胃wèi曰yuē死sǐ，石shí而ér有yǒu钩gōu曰yuē夏xià病bìng，钩gōu甚shèn曰yuē今jīn病bìng。脏zāng真zhēn下xià于yú肾shèn，肾shèn藏cáng骨gǔ髓suǐ之zhī气qì也yě。

胃wèi之zhī大dà络luò，名míng曰yuē虚xū里lǐ，贯guàn鬲gé络luò肺fèi，出chū于yú左zuǒ乳rǔ下xià，其qí动dòng应yīng衣yī，脉mài宗zōng气qì也yě。盛shèng喘chuǎn数shù绝jué者zhě，则zé病bìng在zài中zhōng；结jié而ér横héng，有yǒu积jī矣yǐ；绝jué不bù至zhì曰yuē死sǐ。乳rǔ之zhī下xià其qí动dòng应yīng衣yī，宗zōng气qì泄xiè也yě。

欲yù知zhī寸cùn口kǒu太tài过guò与yǔ不bù及jí，寸cùn口kǒu之zhī脉mài中zhōng手shǒu短duǎn者zhě，曰yuē头tóu痛tòng；寸cùn口kǒu脉mài中zhōng手shǒu长cháng者zhě，曰yuē足zú陉xíng痛tòng；寸cùn口kǒu脉mài中zhōng手shǒu促cù上shàng击jī者zhě，曰yuē肩jiān背bèi痛tòng；寸cùn口kǒu脉mài沉chén而ér坚jiān者zhě，曰yuē病bìng在zài中zhōng；寸cùn口kǒu脉mài浮fú而ér盛shèng者zhě，曰yuē病bìng在zài外wài；寸cùn口kǒu脉mài沉chén而ér弱ruò，曰yuē寒hán热rè及jí疝shàn瘕jiǎ少shǎo腹fù痛tòng；寸cùn口kǒu脉mài沉chén而ér横héng，曰yuē胁xié下xià有yǒu积jī，腹fù中zhōng有yǒu横héng积jī痛tòng；寸cùn口kǒu脉mài沉chén而ér喘chuǎn，曰yuē寒hán热rè。

脉mài盛shèng滑huá坚jiān者zhě，曰yuē病bìng在zài外wài。脉mài小xiǎo实shí而ér坚jiān者zhě，病bìng在zài内nèi。脉mài小xiǎo弱ruò以yǐ涩sè，谓wèi之zhī久病bìng。脉mài滑huá浮fú而ér疾jí者zhě，谓wèi之zhī新xīn病bìng。脉mài急jí者zhě，曰yuē疝shàn瘕jiǎ少shǎo腹fù痛tòng。脉mài滑huá曰yuē风fēng。脉mài涩sè曰yuē痹bì。缓huǎn而ér滑huá曰yuē热rè中zhōng。盛shèng而ér紧jǐn曰yuē胀zhàng。

脉mài从cóng阴yīn阳yáng，病bìng易yì已yǐ；脉mài逆nì阴yīn阳yáng，病bìng难nán已yǐ。脉mài得dé四sì时shí之zhī顺shùn，曰yuē病bìng无wú他tā；脉mài反fǎn四sì时shí及jí不bù间jiān脏zāng，曰yuē难nán已yǐ。

臂bì多duō青qīng脉mài，曰yuē脱tuō血xiě。尺chǐ脉mài缓huǎn涩sè，谓wèi之zhī解jiě㑊yì安ān卧wò；脉mài盛shèng，谓wèi之zhī脱tuō血xiě；尺chǐ涩sè脉mài滑huá，谓wèi之zhī多duō汗hàn；尺chǐ寒hán脉mài细xì，谓wèi之zhī后hòu泄xiè；脉mài尺chǐ粗cū常cháng热rè者zhě，谓wèi之zhī热rè中zhōng。

肝gān见jiàn庚gēng辛xīn死sǐ，心xīn见jiàn壬rén癸guǐ死sǐ，脾pí见jiàn甲jiǎ乙yǐ死sǐ，肺fèi见jiàn丙bǐng丁dīng死sǐ，肾shèn见jiàn戊wù己jǐ死sǐ。是shì谓wèi真zhēn脏zāng见jiàn，皆jiē死sǐ。

颈jǐng脉mài动dòng喘chuǎn疾jí咳ké，曰yuē水shuǐ。目mù裹guǒ微wēi肿zhǒng如rú卧wò蚕cán起qǐ之zhī状zhuàng，曰yuē水shuǐ。溺nì黄huáng赤chì安ān卧wò者zhě，黄huáng疸dǎn。已yǐ食shí如rú饥jī者zhě，胃wèi疸dǎn。面miàn肿zhǒng曰yuē风fēng。足zú胫jìng肿zhǒng曰yuē水shuǐ。目mù黄huáng者zhě曰yuē黄huáng疸dǎn。妇fù人rén手shǒu少shǎo阴yīn脉mài动dòng甚shèn者zhě，姙rèn子zǐ也yě。

脉mài有yǒu逆nì从cóng四sì时shí，未wèi有yǒu脏zāng形xíng，春chūn夏xià而ér脉mài瘦shòu，秋qiū冬dōng而ér脉mài浮fú大dà，命mìng曰yuē逆nì四sì时shí也yě。风fēng热rè而ér脉mài静jìng，泄xiè而ér脱tuō血xiě脉mài实shí，病bìng在zài中zhōng脉mài虚xū，病bìng在zài外wài脉mài涩sè坚jiān者zhě，皆jiē难nán治zhì，命mìng曰yuē反fǎn四sì时shí也yě。

人rén以yǐ水shuǐ谷gǔ为wéi本běn，故gù人rén绝jué水shuǐ谷gǔ则zé死sǐ，脉mài无wú胃wèi气qì亦yì死sǐ。所suǒ谓wèi无wú胃wèi气qì者zhě，但dàn得dé真zhēn脏zāng脉mài不bù得dé胃wèi气qì也yě。所suǒ谓wèi脉mài不bù得dé胃wèi气qì者zhě，肝gān不bù弦xián，肾shèn不bù石shí也yě。

太tài阳yáng脉mài至zhì，洪hóng大dà以yǐ长cháng；少shǎo阳yáng脉mài至zhì，乍zhà数shù乍zhà疏shū，乍zhà短duǎn乍zhà长cháng；阳yáng明míng脉mài至zhì，浮fú大dà而ér短duǎn。

夫fū平píng心xīn脉mài来lái，累léi累léi如rú连lián珠zhū，如rú循xún琅láng玕gān，曰yuē心xīn平píng。夏xià以yǐ胃wèi气qì为wéi本běn。病bìng心xīn脉mài来lái，喘chuǎn喘chuǎn连lián属shǔ，其qí中zhōng微wēi曲qū，曰yuē心xīn病bìng。死sǐ心xīn脉mài来lái，前qián曲qū后hòu居jū，如rú操cāo带dài钩gōu，曰yuē心xīn死sǐ。

平píng肺fèi脉mài来lái，厌yàn厌yàn聂niè聂niè，如rú落là榆yú荚jiá，曰yuē肺fèi平píng。秋qiū以yǐ胃wèi气qì为wéi本běn。病bìng肺fèi脉mài来lái，不bù上shàng不bù下xià，如rú循xún鸡jī羽yǔ，曰yuē肺fèi病bìng。死sǐ肺fèi脉mài来lái，如rú物wù之zhī浮fú，如rú风fēng吹chuī毛máo，曰yuē肺fèi死sǐ。

平píng肝gān脉mài来lái，软ruǎn弱ruò招zhāo招zhāo，如rú揭jiē长cháng竿gān末mò梢shāo，曰yuē肝gān平píng。春chūn以yǐ胃wèi气qì为wéi本běn。病bìng肝gān脉mài来lái，盈yíng实shí而ér滑huá，如rú循xún长cháng竿gān，曰yuē肝gān病bìng。死sǐ肝gān脉mài来lái，急jí益yì劲jìn，如rú新xīn张zhāng弓gōng弦xián，曰yuē肝gān死sǐ。

平píng脾pí脉mài来lái，和hé柔róu相xiāng离lí，如rú鸡jī践jiàn地dì，曰yuē脾pí平píng。长cháng夏xià以yǐ胃wèi气qì为wéi本běn。病bìng脾pí脉mài来lái，实shí而ér盈yíng数shù，如rú鸡jī举jǔ足zú，曰yuē脾pí病bìng。死sǐ脾pí脉mài来lái，锐ruì坚jiān如rú乌wū之zhī喙huì，如rú鸟niǎo之zhī距jù，如rú屋wū之zhī漏lòu，如rú水shuǐ之zhī流，曰yuē脾pí死sǐ。

平píng肾shèn脉mài来lái，喘chuǎn喘chuǎn累léi累léi，如rú钩gōu，按àn之zhī而ér坚jiān，曰yuē肾shèn平píng。冬dōng以yǐ胃wèi气qì为wéi本běn。病bìng肾shèn脉mài来lái，如rú引yǐn葛gé，按àn之zhī益yì坚jiān，曰yuē肾shèn病bìng。死sǐ肾shèn脉mài来lái，发fā如rú夺duó索suǒ，辟bì辟bì如rú弹dàn石shí，曰yuē肾shèn死sǐ。